Rosegarden

Wim De Roos, Menselijke Oplossingen

Archive for the ‘Sub rosa’ Category

Gezonde geest

with 2 comments

[Illustratie NRC]

Nieuwsgierigheid is de bron van alle kennis. Zonder de wens om te willen weten zouden we niet vliegen of autorijden, daar kunnen we Da Vinci en de wetenschap dankbaar voor zijn. Door dagelijks gebruik van de zintuigen vragen wij ons af hoe dingen in de buitenwereld in elkaar zitten of functioneren, alles gebaseerd op een veronderstelde foutloze werking van de zintuigen. We nemen nogal wat zonder nadenken aan en dat is maar goed ook, anders zou je zonder vallen niet eens een voet voor de andere kunnen zetten.

Zo verbaasde ik mij over mijn slaapgewoonten en realiseerde me dat ik niet eens weet waarom we allemaal een derde deel van onze tijd hierop aarde verslapen. Hoe kan het dat je iedere avond op ongeveer hetzelfde tijdstip slaperig wordt en in de ochtend rond hetzelfde uur weer wakker wordt, bijvoorbeeld. In mijn studie leerde ik wel over verschillende soorten slaap, meestal over de gestoorde slaap en hoe dat veroorzaakt wordt, ook diepe slaap en REM-slaap herinner ik me nog, en van de functies van slaap herinner ik me hoofdzakelijk de vergelijking met de bibliotheek. De gebeurtenissen van de afgelopen dag zijn de teruggebrachte boeken die ‘s nachts weer op de juiste plaats in de kasten worden teruggezet, zodat het actieve geheugen weet waar de herinneringen teruggevonden kunnen worden.

Maar waarom krijg ik altijd ‘s avonds op een bepaalde tijd slaap? Natuurlijk spelen de hersenen ook bij dit lichamelijk proces een hoofdrol, hoe kan het ook anders, want bij gezonde mensen stuurt het hoofd nog altijd het lichaam aan. Blijkbaar zit er in het hoofd een ‘schakelaar’ die aangestuurd wordt door twee soorten hormonen die ons afwisselend slaperig maken en wakker houden. Deze hormonen staan onder controle van de interne biologische klok die in direct contact staat met de ogen en zodoende aangesloten is op het dag-nacht ritme van de wereld om ons heen. De klok reguleert tientallen lichamelijke functies, waaronder de lichaamstemperatuur, de afgifte van hormonen en dus ook het slaap-waak ritme. In het eerste deel van de slaap overheersen de stofjes die ons in slaap houden maar na een uur of vier krijgen de andere hormonen die voor ontwaken zorgen de overhand. Nu snap ik beter waarom je na een onderbreking rond vier uur, half vijf veel moeilijker weer terug in slaap komt.

Een oud collega zei ooit, nadat hem iets lastigs was uitgelegd: “Still confused but at a much higher level”, hetgeen nu ook voor mij geldt. Ik weet nu meer, maar of ik het echt snap en er vragen over kan beantwoorden is maar de vraag. In elk geval een reden om voorlopig nieuwsgierig te blijven.

Written by wimderoos

5 juli 2021 at 12:20 pm

Geplaatst in Sub rosa

Burgerjournalistiek

leave a comment »

‘Homo opinio’, Maarten Baas

Het was begin deze eeuw zo’n mooi perspectief. Het internet bracht nieuwe mogelijkheden. Mensen gingen persoonlijk bloggen en creëerden daarmee hun eigen medium. We waren niet langer afhankelijk van de toegang tot kranten, radio- en televisiestations en andere betaalde media. De verwachtingen waren hoog, we werden onafhankelijk en mensen met een afwijkend standpunt kregen de ruimte.

Eigenlijk hadden we beter moeten weten. Geruchten en roddels, achterklap en insinuaties, worden altijd verspreid door mensen die onze buurman kunnen zijn. Afgunst, jaloezie en gekwetste ego’s als bron van verhalen zijn al zo oud als de wereld, lees de bijbel en de klassieken. Je krijgt al snel de lachers op je hand met een leuk klinkende opmerking, iedereen lacht nu eenmaal graag. De serieuze discussie is sommigen al snel te vermoeiend, de vraag naar de afloop en de clou wint het van de zorgvuldig opgebouwde redenering. Daarom begint het nieuws, in welk medium dan ook, altijd met de conclusie waarna het onderliggende verhaal gepresenteerd wordt. Wie leest en hoort het verhaal nog helemaal uit?!

Het internet bracht ook een wereldomvattende porno-industrie, een bloeiende handel op het deep web waar aanbieders van wapens, drugs en technische hulpmiddelen om de misdaad te faciliteren in een keer een wereldwijde markt aanboorden. Het succes van anti-democratische bewegingen en andere bedreigingen van een gereguleerde samenleving hebben ons verrast. Het opsporen vraagt om ethische hackers en misdaadbestrijders, die de scherpte van de klassieke detective paren aan actuele kennis van de techniek. En vooral beschikken over doorzettingsvermogen en in sommige gevallen bovendien over een sterke maag.

Het was de droom van topjournalisten om het complete beeld van een gebeurtenis, met hulp van moderne hulpmiddelen vanuit meerdere gezichtspunten te beschouwen en te presenteren. Niet alleen vanuit alle hoeken in het platte vlak, maar ook vanuit de lucht en zelfs er doorheen kijkend. De waarheid kwam dichterbij dan ooit. Inmiddels blijkt de waarheid in het maatschappelijke debat minder waard dan opvattingen en meningen. Sommigen propageren het bestaan van ‘alternatieve waarheden’, oudere wetenschappers schrijven vertwijfeld in hun blog dat hun verstand er even bij stilstaat.

Klassieke denkwijzen en patronen staan onder druk. Boos worden en teleurgesteld zijn in de wereld is geen optie. We zullen het ermee moeten doen, dit is de nieuwe realiteit, wen er maar aan. Voorlopig is de insinuatie van de buurman blijkbaar even relevant als de uitkomst van verantwoord wetenschappelijk onderzoek. Aan hen die moeite hebben met deze ontwikkeling de taak om overtuigender te zijn. En vooral zelf het goede voorbeeld te blijven geven. Goed voorbeeld doet goed volgen, tenslotte.

Written by wimderoos

24 januari 2021 at 2:13 pm

Geplaatst in Sub rosa

Kerstbrood

with one comment

Het was 1958 en een lange wandeling midden in de nacht voor Wimpie van tien. Op kerstavond vertrokken we om half elf met de tram naar de Haagse binnenstad. Op de Prinsengracht in een klooster vierden we de katholieke nachtmis die stipt om twaalf uur begon. De eerste heilige mis was een hoogmis met drie heren en bevatte alle elementen van een reguliere eucharistieviering met natuurlijk een imposante preek. Onderwerpen genoeg met kerstmis, vooral in het centrum van een grote stad in de vijftiger jaren waar armoe, prostitutie en dakloosheid hulpverleners elke dag bezig hielden. Van de onbevlekte ontvangenis van Maria is het een kleine stap naar ongewenste zwangerschappen die frequent voorkwamen. De eenvoudige komaf van Jozef als timmerman die de Verlosser zou gaan opvoeden was een dankbaar opstapje naar het belang van deugdzaamheid boven rijkdom. De wijzen uit het Oosten die de ster volgden werden gebruikt om over de betekenis van hun herkomst, de symboliek van hun geschenken en hun dienstbaarheid aan een betere wereld te spreken. Na de eerste mis volgden er volgens katholieke gewoonte nog twee missen, die afgeraffeld werden en waarbij alleen de rituelen telden en ik tot op heden nog steeds niet snap waarom dat nodig was. Na bijna drie uur eredienst liepen we in de kou, de sneeuw of de regen terug naar huis waar we een uur later aankwamen. We waren vrijwel de enigen op straat en ik voelde me een stuk ouder dan ik als tienjarige was. Thuisgekomen in een koud huis werd de kolenkachel weer opnieuw aangemaakt met kranten, hout en kolen. De tafel werd inmiddels gedekt en traditioneel aten we vers wit brood met boter en boerenham. Het brood was de vorige dag door mijn vader gebakken volgens een recept dat hij als kleine jongen in Zeeuws-Vlaanderen geleerd had van de dorpsbakker. Dat luchtige verse brood, met krokante korst vanwege de finishing touch door het bestrijken met eigeel, staat mij bij als at ik het gisteren. We hadden het niet breed, de kerk had een duidelijke functie, en een witte boterham met boerenham stond voor tevredenheid. Simpeler kan ik het niet maken. Elke kerstmis herinner ik mij opnieuw mijn broodbakkende vader, de drie nachtmissen en ons nachtelijke kerstontbijt. De eerste kerstdag sliepen we uit, naar de mis waren we tenslotte al geweest. Genoeg voor drie dagen, we konden weer even vooruit.

Written by wimderoos

25 december 2020 at 9:11 am

Geplaatst in Sub rosa

Tarotkaart voor deze winter

with one comment

Zojuist legde ik de seizoenskaart voor de winter die vandaag begon. De keizer staat bij Tarot voor de heerschappij van de geest over de natuur. Er moet gehandeld worden om te verwezenlijken wat al een tijdje aansloft. Leiderschap, pragmatisme, verantwoordelijkheid nemen, daadkracht, doorpakken. Mooie trefwoorden voor de komende drie maanden. Aan de slag dus.

Written by wimderoos

21 december 2020 at 9:57 pm

Geplaatst in Sub rosa

We verlegden onze ambitie

leave a comment »

Op de lagere school vormden we een ruimtevaartclub als reactie op de successen van de Amerikanen en de Russen om levende wezens in een baan om de aarde te brengen. Werner von Braun, de man van de vernietigingswapens V1 en V2, was door de Amerikanen aan het werk gezet om meertrapsraketten te ontwikkelen. Ondertussen lukte het de Russen om als eerste een raket in een baan om de aarde te brengen. In de volgende Spoetnik raket stuurden ze een hondje mee, de Amerikanen lanceerden de eerste kunstmaan en richtten de NASA op. De wedloop in de ruimte en later naar de maan was begonnen. Al deze ontwikkelingen prikkelden onze fantasie waardoor wij als jochies plakboeken met krantenknipsels aanlegden, het nieuws volgden en zelfs een eigen blaadje (oplage vijf, het aantal doorslagen in een typemachine) uitbrachten. Op verjaardagen vroegen we bouwdozen met raketten, we luisterden naar radiohoorspelen over ruimte- en maanreizen, in gedachten zaten we zelf aan boord en de Kuifje albums ‘Naar de maan’ en ‘Op de maan’ deden de rest. Na de lagere school verloren we elkaar uit het oog en de wereld draaide door, jaren later wandelden de eerste mensen op de maan en de wens om mensen nog verder weg in de ruimte te brengen wordt ingelost. Ondertussen lazen we science fiction over buitenaards leven, robots en onmogelijk geachte zaken als met miniaturen binnendringen in het menselijk lichaam. De focus van de wetenschap werd verlegd van het onmogelijke naar het domein van de mogelijkheden. Nieuwe tot de verbeelding sprekende doelen lagen niet langer buiten de aarde, de technologische ontwikkelingen gingen wel verder. Computers, mobiele telefoons, elektrische auto’s zijn maar een greep uit de honderden uitvindingen die ons leven makkelijker maakten. Dit jaar is duidelijk geworden dat we de doelen en ambitie van de mens moeten verleggen naar ontwikkelingen om onze kwaliteit van leven te verbeteren en soms zelfs terug te krijgen. Wat nog nooit lukte werd werkelijkheid toen de intelligentie van wetenschappers gebundeld werd om een vaccin tegen een agressief virus te ontwikkelen. Hopelijk zijn we hierdoor tot het inzicht gekomen dat er in de microwereld veel meer eer te behalen valt dan in het najagen van het wandelen op onbereikbare en onbewoonbare planeten. Werd 2020 toch nog een goed jaar.

Written by wimderoos

6 december 2020 at 8:58 pm

Geplaatst in Sub rosa